‘Wat als een chatbot choreograaf wordt?’ Vanuit die vraag schiepen Dan Mussett en Yorrith De Bakker Fully Automated Luxury Dancing!
Drie lokale dansers – elke voorstelling andere – voeren zonder voorbereiding dansopdrachten uit die ze ter plaatse via een koptelefoon te horen krijgen. Terwijl ze reageren op de wil van een machine, wordt hun menselijke kwetsbaarheid duidelijk. Wat gebeurt er met de danser – en met de dans zelf – als creativiteit iets wordt dat geoptimaliseerd moet worden? Wij vroegen het aan de makers.
We proberen ook naast de scène het verschil te makenYorrith De Bakker
Hoe ontstond het idee voor ‘FALD!’?
Dan: Ik speel vaak met de vraag welke impact technologie op het lichaam heeft. In één van mijn vorige shows, 'THE DATING PROJECT', gaf een smartphone-app het publiek instructies. Ik wilde nu opnieuw met instructies werken, maar dan met getrainde dansers. Het uitgangspunt was: hoe kan je een show keer op keer reproduceren door een bepaalde code vast te leggen? Een hele opgave, dus vroeg ik Yorrith om me te helpen. We kennen elkaar al lang, maar dit is de eerste keer dat we samenwerken.
De dansers krijgen live instructies van een ‘chatbot’, maar de prompts zijn eigenlijk door jullie geschreven.
Dan: Klopt. We hebben alles zelf geschreven, alsof het van een chatbot komt. Wat als we elke dansshow ooit gemaakt in ChatGPT steken en hem vragen om een nieuwe show te maken? Hoe zouden die prompts eruitzien? Dat is wat we met ‘FALD!’ willen bepalen. We updaten de prompts continu. Op een bepaalde manier doen we dus zelf aan 'machine learning’.
Wat is de grootste uitdaging van die werkwijze?
Dan: Prompts moeten specifiek en decodeerbaar zijn. Als je ‘spring’ zegt, doet elke danser dat anders. Enerzijds willen we testen in hoeverre je de uitvoering kan uniformiseren aan de hand van de instructie, anderzijds vinden we het net mooi als de interpretatie voor verwarring of chaos zorgt. Net dat maakt de show zo interessant.
Is dat waar AI volgens jullie op zijn limieten botst?
Dan:100%. We tonen eigenlijk: kijk eens hoe slecht het zou zijn als je dans aan AI zou toevertrouwen. Je voelt dat het rommelig wordt en soms niet klopt. Dat is omdat AI dans niet ziet en voélt. Wat je niet voelt, kan je ook niet reproduceren.
Yorrith: Het is moeilijk om beweging in woorden te vatten. Taal moet landen in het lichaam en zo opnieuw beweging worden. Dat kan AI vandaag nog niet. Dans is in dat opzicht misschien wel the last frontier voor AI.
AI zet in op efficiëntie en optimalisatie. Wat gebeurt er met dans als je het probeert te optimaliseren?
Dan: We moeten in de sector steeds meer doen met steeds minder middelen. Dat heeft een impact op de creativiteit. Makers maken minder gewaagde dingen. Je komt tot een bijna geautomatiseerde output: je weet wat werkt, dus je doet dat opnieuw. Er is geen ruimte meer voor exploratie. Die efficiëntie-mindset zit overal. Denk maar aan audities: je hebt enkele seconden om indruk te maken – of niet.
Yorrith: Daardoor ga je als danser ook voor-cureren. Je past je aan aan wat je weet dat de choreograaf goed vindt. En zo wordt iedereen hetzelfde. Maar is dat optimalisatie, of verliezen we zo net wat kunst, kunst maakt?
De show is gebaseerd op interviews met dansers uit de Belgische scene. Wat was daar de rode draad?
Dan: Onzekerheid. Iedereen, ook de meer ‘bekende’ dansers waar we zelf naar opkijken, leeft in continue onzekerheid.
Yorrith: Dansers investeren veel om danser te kunnen zijn en blijven. Ze krijgen te maken met machtsmisbruik en soms zelfs seksueel misbruik. Het is hallucinant hoe ver sommige dansers moeten gaan om aan werk te geraken. Je moet bijna wanhopig zijn, en daar wordt op alle mogelijke manieren misbruik van gemaakt.
Voor ‘FALD!’ creëren jullie op scène soms vergelijkbare situaties. Riskeer je dan niet te herhalen wat je bekritiseert?
Dan: Dat is het risico. Wij zien het als exposure therapy in een veilige omgeving.
Yorrith: Onze repetities spelen daar een belangrijke rol. Het verrassingselement is cruciaal, dus we kunnen geen integrale show repeteren. Maar we doen wel één repetitie van twee uur om de dansers vertrouwd te maken met de headphones en het type instructies dat ze zullen krijgen. Om hen gerust te stellen.
Jullie sturen dansers verder onvoorbereid de scène op en vuren live instructies op hen af. Hoe reageren zij op die setup?
Yorrith: Dat is heel persoonlijk. Sommige dansers zijn allergisch aan dat type macht – meestal zij die zelf ook creëren. Dansers die getraind zijn om uit te voeren, laten het makkelijker los. Meestal staan de twee types samen op scène: zij die zich verzetten tegen de instructie, en zij die erin meegaan. Die mix is net het mooie. Als alle drie de dansers overal in meegaan, krijg je een comedyshow. Om een punt te maken, moet je dus ook minstens één danser hebben die je doorheen de voorstelling ziet afbrokkelen.
Dan: De setup werkt ook bevrijdend. Als danser besef je op een bepaald moment dat de verantwoordelijk van de uitvoering een limiet heeft. Je geeft je over aan de instructie, en beseft dat het niet jouw verantwoordelijkheid is hoe dat eruitziet. We merken dat dansers zo soms performatieve kwaliteiten ontdekken waarvan ze niet wisten dat ze ze hadden.
Yorrith: Het geeft de performance ook iets rauws. De dansers zijn écht in het moment en het publiek weet dat ze onvoorbereid in de spotlight staan. Dat raakt een oerangst die iedereen herkent en zorgt voor een enorme generositeit, langs alle kanten.
Jullie werken bewust met lokale freelancer dansers. Waarom?
Dan: Het stuk gaat over de economische kant van dans. We tonen onder meer hoe je een groepsperformance maakt zonder budget voor een repetitieperiode. Lokale dansers zijn een deel van het antwoord.
Yorrith: Het trekt ook onze eigen bias open. Door telkens lokaal te kiezen, ga je breder dan je eigen netwerk. Het mooie is dat we daar ook de valkuilen van de sector zien. Omdat we telkens met een custom gezelschap werken, willen instituten vaak mee bepalen wie er op de scène komt.
Dan: Klopt, in dat opzicht is de manier waarop ‘FALD!’ tot stand komt heel meta. Ook wij moeten rekening houden met de quota van de instituten en beperkte budgetten. Dat is ergens fijn om mee te spelen, want het is exact die realiteit die we willen belichten.
‘FALD!’ heeft ook een satirisch, humoristisch kantje. Vanwaar die keuze, in plaats van iets meer confronterends?
Dan: Humor is een overlevingsmechanisme. Satire verlicht de sérieux. Een moraliserend activistisch stuk werkt zelden. Het publiek meenemen met humor en spel, en van daaruit een serieus punt maken – dát werkt.
Reiken jullie met ‘FALD!’ ook een oplossing aan voor de problemen die jullie aankaarten?
Dan: Onrechtstreeks wel. We tonen wat er mogelijk is als je dansers empowert en als je vertrouwt op de meerwaarde van de danser als volwaardige, individuele performer.
Yorrith: En we proberen ook naast de scène het verschil te maken. We vragen bewust weinig investering van de dansers – één repetitie, that’s it – en reiken hen de tools aan om zich te verenigen en voor zichzelf op te komen. Dans is in dat opzicht een verwaarloosde discipline. Met onze tour hopen we een steen in de rivier te verleggen.
tekst Jasmine Robbé (Bureau Wit) | foto's c o r s o
