tekst Jasmine Robbé - Bureau Wit
Een omhelzing, een schouderklopje of een stevige handdruk: in Hugs & Handshakes vormen alledaagse aanrakingen het uitgangspunt voor een warme, dansante voorstelling vol spectaculaire partneracrobatie. Wij spraken met Hanna Mampuys en Toon Van Gramberen van makersduo THERE THERE Company over verbinding, consent en de comfortzone als rekbaar begrip.
Voor wie jullie nog niet kent: Wie is THERE THERE Company?
Hanna: “THERE THERE is een makersduo. Toon en ik startten ooit als partneracrobaten in de circuswereld en maken sinds 2014 ook zelf voorstellingen.”
Toon: “We maken vooral hedendaags circus gebaseerd op partneracrobatie. Veel disciplines in het genre hebben een object als focuspunt. Bij partneracrobatie ben je elkaars object. Omdat je partnert, krijg je meteen het gevoel, de esthetiek en de kwaliteit van hedendaagse dans. Zeker bij onze eerste voorstellingen speelden we vaak met die grens tussen circus en dans.”
Wat is voor jullie de kracht van circus als genre?
Hanna: “Circus worstelt vaak met de vraag of het spektakel niet in de weg staat van het verhaal. Maar wij vinden circus net een heel dankbaar genre om een bepaalde inhoud te brengen. Bij ons gaat het niet alleen over trucs, of over tonen wat we fysiek kunnen. We werken inhoudelijk altijd rond een thema: vaak eentje dat al inherent in het genre aanwezig is, zoals verbinding of interactie. Het medium valt dus samen met het thema, en daardoor krijg je een heel leesbare diepte: de inhoud is complex, maar je ziet hem voor je ogen tot leven komen. Dat maakt het interessant, en toch toegankelijk.”
Toon: “Als iets vroeger ‘circus’ in de naam had, werd het vaak op zondagnamiddag geprogrammeerd. Wij hebben er van bij het begin bewust voor gekozen voorstellingen te maken voor de avondprogrammatie – voor volwassenen. We vonden dat circus het waard was om uit het veld en op de scène te treden.”
Jullie hebben geen klassieke kunstopleiding gehad, maar studeerden sociaal werk en godsdienstwetenschappen – twee studies waar mens en betekenis centraal staan. Hoe sijpelt die achtergrond door in jullie werk?
Toon: “Enerzijds is het in de cultuursector een voordeel als je hebt geleerd hoe je mensen die je wil bereiken, kan bereiken. Maar ook inhoudelijk speelt het mee. We merken dat thema’s als zingeving en sociale interactie steeds meer in ons werk terugkomen.”
Hanna: “Onze studiekeuzes duiden op een bepaalde visie en een bepaald interessegebied. Toen we de switch maakten naar de podiumkunsten, was dat niet meteen om actief een verhaal te vertellen rond die topics. Maar we zijn daar wel spontaan naar geëvolueerd. We zijn onze visie altijd blijven opzoeken, en dat zie je in het resultaat. Als je ons dat tien jaar geleden had verteld, hadden we dat waarschijnlijk weggewuifd.”
Met Hugs & Handshakes trokken jullie na een periode van theaterwerk weer de straat op en zetten jullie opnieuw in op participatie. Vanwaar die beslissing?
Hanna: “In de podiumkunsten actief zijn, is vandaag geen beslissing waar je licht over gaat. Vlak voor deze voorstelling kwamen we professioneel op een kantelpunt: ‘Willen we dit werk nog doen, en zo ja: hoe moet het dan vorm krijgen?’ We hebben lang nagedacht over welke impact we wilden hebben. Eén element daarvan was in contact treden met het publiek. In Hugs & Handshakes komt dat meer dan ooit naar voren. In die zin is deze voorstelling misschien wel de essentie van onze artistieke visie en ons makerschap.”
Wat is er zo interessant aan het publiek betrekken?
Toon: “We werken de laatste jaren steeds meer op de idee dat fysiek samenwerken ook het sociale binnenbrengt. Op elkaars schouders leren staan is een skill die je verrassend snel kan leren, maar je merkt meteen dat er ook een bepaalde mate van vertrouwen en loslaten nodig is. Dat maakt dat je automatisch tot een sociale connectie komt, zonder dat je het gevoel hebt dat het daarom draait. We vinden het heel mooi om die menselijke relationaliteit en interactie spontaan tot stand te zien komen.”
In partneracrobatie is vertrouwen essentieel. Wat is de sleutel tot succes om dat ook in een participatieve voorstelling te garanderen?
Hanna: “Consent. We peilen heel erg naar of iemand wel of niet wil deelnemen. Participatie voelt vaak bijna verplicht. Dat is één van de redenen dat veel mensen er een afkeer van hebben. Bij ons is ‘nee’ zeggen helemaal niet erg. Integendeel: we zien het bijna als een cadeau.”
“Toen we begonnen met Hugs & Handshakes waren we bang om een ‘nee’ uit het publiek te krijgen. Maar toen die ‘nee’ uiteindelijk kwam, merkten we dat die iets deed met het publiek. Hij toonde aan dat je ‘nee’ kan en mag zeggen, en dat stelde de andere toeschouwers gerust. Ondertussen is die ‘nee’ een essentieel onderdeel van de voorstelling, en een belangrijk element om een vertrouwensband op te bouwen met het publiek.”
Om tot dit soort inzichten te komen, bereiden jullie voorstellingen meestal voor aan de hand van workshops. Hoe werkt dat exact?
Toon: “We gebruiken workshops als een tool om het materiaal te onderzoeken. In workshops ontdek je wat werkt en wat niet werkt, en welk leven het materiaal gaat leiden als je in interactie gaat. Dat is eigen aan ons proces, en voor voorstellingen zoals Hugs & Handshakes kunnen we bijna niet anders. Je kan geen participatieve voorstelling repeteren zonder publiek.”
“Maar het gaat verder dan dat. Door workshops op de locaties van onze voorstellingen te organiseren, willen we onze rol net iets minder vrijblijvend maken dan gewoon toekomen, een voorstelling spelen en weer vertrekken. We willen lokaal iets verankeren door met een groep locals dieper in te gaan op ons werk. We brengen mensen samen die van dezelfde plek komen, maar die elkaar niet kennen omdat ze verschillende achtergronden hebben of tot een andere generatie behoren. Het effect dat je krijgt als die mensen samenkomen, is mooi om te zien. Het is onze manier om overal waar we spelen iets achter te laten.”
De locatievoorstelling van Hugs & Handshakes wordt in c o r s o aangepast voor de zaal. Vanwaar die keuze? Wat win je in de zaal?
Toon: “Het maakproces van Hugs & Handshakes is gestart in de winter, dus de workshops en try-outs gingen vaak op binnenlocaties door. Gaandeweg hebben we gemerkt dat de voorstelling ook binnen goed werkte, en dat sommige dingen zelfs beter landden.”
Hanna: “We merkten vooral een grotere focus. In participatieve voorstellingen vinden we het fascinerend om te zien hoe kleine interacties en momenten mensen verbinding kunnen doen voelen. Buiten gaan die details soms verloren.”
“Een buitenvoorstelling heeft zijn eigen voordelen, maar in zo’n show moet vaart zitten. Je hebt omgevingsgeluid, het publiek kan komen en gaan. Dat vraagt om een andere aanpak, en net die haalt soms de focus weg van die kleine, subtiele dingen die bij en tussen mensen gebeuren. Binnen is de focus veel groter en komen die details veel beter tot hun recht. We willen daarom nu ook nog meer de tijd nemen om ze zichtbaar te maken en uit te lichten.”
De voorstelling begint altijd met een – de naam zegt het zelf – omhelzing of handdruk. Vanwaar die insteek?
Toon: “Dat komt uit de circustechniek zelf. Zelfs de meest spectaculaire acrobatie begint vaak met een handdruk. Het is onze manier om ons lijf aan te bieden en in interactie te gaan met de andere acrobaat. Maar daarnaast is het ook een eenvoudige, laagdrempelige start die de menselijkheid in de acrobatie blootlegt. Het toont aan dat we geen supermensen zijn. De persoon die je bij de start van de voorstelling nog een handdruk gaf, staat een paar minuten later plots twee hoog. Dat draagt bij aan de beleving.”
Corona, #metoo: we leven in een tijd waarin aanraking soms beladen is. Hoe gaan jullie daarmee om?
Toon: “Een belangrijk startpunt is dat aanraking in acrobatie praktisch nodig is. Je moet elkaar aanraken om acrobatie te kunnen doen. Dat maakt het heel bevrijdend.”
Hanna: “En ook hier is consent belangrijk. We vragen altijd of we iemand op een bepaalde manier mogen aanraken. Wat Toon zegt, klopt: als acrobaat treed je in je praktische lichaam. Je komt tot een fysieke intimiteit, maar niet op een seksuele manier. Je ontdoet aanrakingen van taboes. Dat maakt een groot verschil. Maar we zijn ons er zeker van bewust dat dat niet voor iedereen evident is.”
Achter aanrakingen zit een hele wereld aan codes: culturele, generationele, persoonlijke. Wat hebben jullie daarover ontdekt tijdens het maakproces?
Hanna: “We hebben vooral geleerd dat we niet te veel aannames mogen doen. Met bepaalde trucs, zoals wanneer we bij mensen over de schouders lopen, sloegen we in het begin soms automatisch kleinere of oudere mensen over. Tot die spontaan protesteerden net omdàt ze werden overgeslagen. Nu proberen we ervoor te zorgen dat iedereen vertegenwoordigd is, en laten we het aan de persoon zelf om in te vullen hoe ver ze willen gaan.”
Deze rubriek heet ‘stap eens uit je comfortzone’. Naar een participatieve acrobatievoorstelling gaan kijken lijkt op het eerste gezicht exact dat. Maar eigenlijk doen jullie net het omgekeerde.
Hanna: “Klopt. Eigenlijk bouwen we een comfortzone. Het vraagt wat vertrouwen in het begin, maar we proberen de participatie echt op zo’n manier uit te voeren dat mensen zichzelf overstijgen en dat hun comfortzone gewoon groter wordt. De participatie is ook niet altijd heftig. Ze bestaat meestal uit heel eenvoudige dingen, zoals een uitgestoken hand schudden. Dat is voor sommige mensen al superspannend, en dus een overwinning.”
En wat met jullie eigen comfortzone? Een voorstelling zo opentrekken, wat vraagt dat van een performer?
Hanna: “Het vraagt een enorme openheid. Als performer ben je vaak gefocust op je eigen groepje. Hier trekken we dat open. Dat heeft een impact op hoe je je voorstelling start, en hoe je ze opbouwt. In dit type voorstelling zijn we vaak veel meer bezig met de mensen rondom ons dan met onze eigen technische bewegingen. Dat vertrouwen opbouwen met het publiek, die micro-momentjes van verbinding, daar zit voor ons de grotere uitdaging én pay-off dan in de trucs die we doen.”
Is dat de moraal van Hugs & Handshakes, dat verbinding de grootst mogelijke pay-off is?
Hanna: “Eigenlijk wel. We willen aantonen dat het niet moeilijk is om te verbinden als je jezelf openstelt, en dat het altijd de moeite waard is. Mensen moeten voelen dat het veilig is om mensen te vertrouwen die ze niet kennen. Als je verbindt met anderen, kan je jezelf overstijgen. Het is een cliché, maar toch écht waar: verbinden is ‘dragen en gedragen worden’. Dat is een ongelofelijk gevoel, en dat willen we met het publiek delen.”
De acrobatie van THERE THERE Company aan den lijve ondervinden? Schrijf je in voor de workshop!
meer info!
zaalpremière
Hugs & HandshakesTHERE THERE Company